Narracyjne rozumienie wartości przez dzieci w wieku przedszkolnym
Więcej
Ukryj
1
Akademia Nauk Stosowanych we Wrocławiu, Polska
2
Instytut Pedagogiki, Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Uniwersytet Wrocławski,
Wrocław, Polska
Data nadesłania: 31-05-2026
Data akceptacji: 13-07-2026
Data publikacji online: 13-07-2026
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Cel. Celem badań było rozpoznanie sposobów rozumienia wartości przez dzieci w wieku przedszkolnym oraz określenie, w jaki sposób ujawniają się one w narracjach werbalnych i niewerbalnych. Problem badawczy koncentrował się na identyfikacji wartości dostrzeganych przez dzieci w narracjach literackich, a także na analizie sposobów ich interpretowania i odnoszenia do własnych doświadczeń społecznych i emocjonalnych. Metody i materiały. Zastosowano jakościową strategię badawczą, adekwatną do eksploracyjnego
charakteru problemu. Badania przeprowadzono w naturalnym środowisku edukacyjnym w grupie 18 dzieci w wieku 4–5 lat. Wykorzystano triangulację metod: obserwację uczestniczącą, rozmowy kierowane oraz analizę prac plastycznych. Narzędziem badawczym był cykl autorskich bajek pełniących funkcję bodźców narracyjnych, inicjujących aktywność interpretacyjną dzieci. Analiza danych została przeprowadzona zgodnie z założeniami jakościowej analizy treści, z uwzględnieniem kontekstu sytuacyjnego i znaczeń nadawanych przez dzieci. Wyniki i wnioski. Uzyskane wyniki wskazują, że dzieci preferują bohaterów pozytywnych, a wartości interpretują przede wszystkim przez pryzmat działań i ich konsekwencji. Dobro ujmowane jest jako pomoc, współdziałanie i budowanie relacji, natomiast zło wiązane jest z działaniami szkodzącymi innym. Narracje dzieci odzwierciedlają rozwijające się myślenie przyczynowo-skutkowe oraz zdolność odnoszenia treści literackich do własnych doświadczeń. Wytwory plastyczne pełnią funkcję równorzędnego nośnika znaczeń aksjologicznych. Wnioski potwierdzają, że narracja – szczególnie wsparta literaturą dziecięcą – stanowi istotne narzędzie kształtowania rozumienia wartości, sprzyjając internalizacji norm oraz rozwojowi kompetencji społeczno-emocjonalnych i poznawczych.
REFERENCJE (26)
1.
Babbie, E. (2008). Podstawy badań społecznych [The basics of social research]. Wydawnictwo Naukowe PWN.
2.
Bartmiński, J. (Ed.). (2009). Językowe podstawy obrazu świata [The linguistic foundations of our worldview]. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
3.
Bruner, J. S. (2006). Kultura edukacji [The culture of education], trans. by A. Brzostowska-Tereszkiewicz. Wydawnictwo Universitas.
4.
Brzezińska, A. I. (2000). Społeczna psychologia rozwoju [Social developmental psychology]. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
5.
Dymara, B. (2018). Wartości w świecie a rozwój świata wartości dziecka [Values in the world and the development of a child’s world of values]. Cieszyński Almanach Pedagogiczny, 5(1), 118–130.
6.
Garbula, J. M. (2020). Teksty narracyjne – analiza strukturalno-funkcjonalna [Narrative texts – a structural and functional analysis]. Prima Educatione, 4, 73–84.
https://doi.org/10.17951/pe.20....
7.
Grabias, S. (2019). Język w zachowaniach społecznych: Podstawy socjolingwistyki i logopedi [Language in social behaviour: Fundamentals of sociolinguistics and speech therapy]. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
8.
Klus-Stańska, D. (2018). Paradygmaty dydaktyki: Myśleć teorią o praktyce [Paradigms of teaching: Thinking about practice through theory]. Wydawnictwo Naukowe PWN.
9.
Leszczyński, G. (2012). Książki pierwsze: Książki ostatnie? Literatura dla dzieci i młodzieży wobec wyzwań nowoczesności [First books: Last books? Children’s and young adult literature in the face of modern challenges]. Wydawnictwo SBP.
10.
Molicka, M. (2011). Bajkoterapia: O lękach dzieci i nowej metodzie terapii [Fairy-tale therapy: On children’s fears and a new therapeutic approach]. Media Rodzina.
11.
Musiał, E. (2019). Współpraca rodziców i nauczycieli czynnikiem warunkującym efektywność pracy szkoły (ze szczególnym uwzględnieniem edukacji wczesnoszkolnej) – perspektywa teoretyczna [The cooperation of parents and teachers is a factor conditioning the effectiveness of schoolwork (with particular emphasis on early education) – theoretical perspective]. Wychowanie w Rodzinie, 21(2), 257–271.
https://doi.org/10.61905/wwr/1....
12.
Nazaruk, S. (2016). Proces socjalizacji w klasach zróżnicowanych kulturowo–przykłady z praktyki szkolnej [The socialisation process in multicultural classrooms – examples of educational practices]. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 11(4), 39–50.
13.
Nowak, K. (n.d.). Dziecięce narracje, czyli opowiadanie siebie [Children’s narratives – telling their own stories]. Remedium Psychologia.
https://remedium-psychologia.p....
14.
Olbrycht, K. (2000). Prawda, dobro i piękno w wychowaniu człowieka jako osoby [Truth, goodness, and beauty in the upbringing of the human person]. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
15.
Pilch, T., & Bauman, T. (2001). Zasady badań pedagogicznych: Strategie ilościowe i jakościowe [Principles of educational research: Quantitative and qualitative strategies]. Wydawnictwo Akademickie Żak.
16.
Puzynina, J. (1991). Jak pracować nad językiem wartości [How to work on your language of values]. In J. Puzynina & J. Bartmiński (Eds.), Język a kultura (Vol. 2, pp. 129–139). Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
17.
Puzynina, J. (1993). O znaczeniu wartości [On the importance of values]. In J. Bartmiński & M. Mazurkiewicz-Brzozowska (Eds.), Nazwy wartości (pp. 9–22). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
18.
Rostek, I. (2019). Rodzinny trening narracyjny [Narrative training in the family]. Wychowanie w Rodzinie, 20(1), 129–145.
20.
Soroko, E., & Wojciechowska, J. (2015). Kompetencja narracyjna jako obszar nauczania i oceny w edukacji [Narrative competence as an area of teaching and assessment in education]. Studia Edukacyjne, 37, 199–218.
21.
Suchodolski, B. (1988). Humanizm i edukacja humanistyczna [Humanism and a humanities-based education]. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
22.
Szczęsna, E. (Ed.). (2002). Słownik pojęć i tekstów kultury [A dictionary of cultural terms and texts]. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
23.
Szurek, M. M., & Zmuda, E. (2020). Od słowa do opowieści, Usprawnianie kompetencji narracyjnych dziecka drogą doskonalenia zdolności opowiadania [From the word to the story: Improving children’s narrative competences as a way to improve storytelling skills]. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 15(2), 63–76.
24.
Szymczak, M. (Ed.). (1995). Słownik języka polskiego [Polish dictionary] (vol. 3). Wydawnictwo Naukowe PWN.
25.
Ungeheuer-Gołąb, A. (2020). Literatura dla dzieci jako przestrzeń wczesnej edukacji [Child literature as anarea of early education in a context of a school set books reading list]. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 39(3), 173–186.
26.
Żuk, G. (2016). Edukacja aksjologiczna: Zarys problematyki [Axiological education: An overview of the subject]. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.