Bieżący numer
Online first
Archiwum
O czasopismie
Wydawca i organ zarządzający
Zespół redakcyjny
Rada Naukowa
Kolegium Recenzentów
Indeksacja i współczynniki wpływu
Prawa autorskie i polityka otwartego dostępu
Źródła finansowania
Polityka prywatności
Dla autorów
Procedura publikacji
Procedura recenzowania
Wymogi redakcyjne
Etyka publikacji
Opłaty wydawnicze
Polityka w zakresie generatywnej sztucznej inteligencji (AI) i technologii wspomaganych przez AI
Profilaktyka niedostosowania społecznego w myśl koncepcji Uriego Bronfenbrennera. Koncepcja Programu zapobiegania niedostosowaniu społecznemu dzieci i młodzieży w Siedlcach
1
Wydział Nauk o Edukacji, Uniwersytet w Białymstoku, Białystok, Polska
Data nadesłania: 08-01-2026
Data akceptacji: 15-05-2026
Data publikacji online: 27-05-2026
Autor do korespondencji
Mariusz Dobijański
Wydział Nauk o Edukacji, Uniwersytet w Białymstoku, Świerkowa 20, 15-328 Białystok, Polska
Wydział Nauk o Edukacji, Uniwersytet w Białymstoku, Świerkowa 20, 15-328 Białystok, Polska
SŁOWA KLUCZOWE
niedostosowanie społeczneteoria ekologiczna Bronfenbrenneraprofilaktyka zintegrowanainterdyscyplinarnośćścieżka wsparcia
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Cel. Celem artykułu jest przedstawienie założeń teoretycznych oraz działań podjętych w celu opracowania Programu zapobiegania niedostosowaniu społecznemu dzieci i młodzieży w Siedlcach, opartego na koncepcji ekologicznej profilaktyki społecznej Uriego
Bronfenbrennera. W tym celu, na wniosek autorki, Prezydent Miasta Siedlce powołał interdyscyplinarny zespół złożony z przedstawicieli kluczowych instytucji wspierających rozwój dziecka w środowisku rodzinnym i szkolnym. Zespół ten realizował działania diagnostyczne
ukierunkowane na opracowanie Siedleckiej Ścieżki Wsparcia Dziecka i Rodziny, której celem jest umożliwienie wczesnej identyfikacji zagrożeń oraz zapobieganie utrwalaniu się zachowań ryzykownych. W artykule omówiono podstawowe założenia ekologicznej koncepcji Bronfenbrennera oraz zaprezentowano dane statystyczne pochodzące z instytucji zaangażowanych w działania interwencyjne wobec dzieci i młodzieży zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Uzasadniono również kluczową rolę szkół oraz placówek wychowania przedszkolnego w systemie profilaktyki, a także przedstawiono wyniki badania diagnostycznego przeprowadzonego wśród dyrektorów szkół i placówek oświatowych w Siedlcach, dotyczącego ich potrzeb w zakresie wsparcia działań profilaktycznych. Metody i materiały. Analiza danych statystycznych przedłożonych przez przedstawicieli instytucji kluczowych dla powstania programu, wyniki sondażu diagnostycznego prowadzonego wśród dyrektorów siedleckich szkół i placówek. Przygotowanie na podstawie teoretycznej koncepcji ekologicznej profilaktyki społecznej Bronfenbrennera rozwiązań praktycznych mających na celu zapobieganie niedostosowaniu społecznemu dzieci i młodzieży w Siedlcach. Wyniki i wnioski. Artykuł dowodzi, że skuteczne przeciwdziałanie niedostosowaniu społecznemu
wymaga odejścia od działań reaktywnych na rzecz skoordynowanego, wielopoziomowego systemu profilaktyki, zorientowanego na zasoby całego ekosystemu lokalnego.
REFERENCJE (40)
1.
Ajzen, I., & Fishbein, M. (1980). Understanding attitudes and predicting social behaviour. Prentice-Hall.
2.
Bandura, A. (2015). Teoria społecznego uczenia się [Theory of social learning]. Wydawnictwo Naukowe PWN.
3.
Borrani, J., Frías, M., Alemán, B., García, A., Ramírez, C., & Valdez, P. (2019). Neuropsychological disorders in juvenile delinquents. Revista Mexicana de Neurociencia, 20(5), 244–252. https://doi.org/10.24875/RMN.1....
5.
Bronfenbrenner, U. (1994). Ecological models of human development. In P. Peterson, E. Baker, & B. McGaw (Eds.), International encyclopedia of education (2nd ed., Vol. 3, pp. 1643–1647). Elsevier.
6.
Domagała-Kręcioch, A. (2008). Niedostosowanie społeczne uczniów a niepowodzenia szkolne [Students’ social maladjustment and school failure]. Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie.
7.
Dudzikowa, M. (2001). Mit o szkole jako miejscu „wszechstronnego rozwoju” ucznia: Eseje etnopedagogiczne [The myth of school as a place of „all-round development” of the student: Ethnopedagogical essays]. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
8.
Frąckowiak, P. T., Węc, K., & Szykut, M. (2024). Fenomen niedostosowania społecznego młodzieży: Specyfika, przyczyny, rozwiązania [The phenomenon of social maladjustment among young people: Specificity, causes, solutions]. Probacja, 2, 9–31. https://doi.org/DOI:10.5604/01....
9.
Garmezy, N. (1985). Stress-resistant children: The search for protective factors. In J. E. Stevenson (Ed.), Recent research in developmental psychopathology: Journal of Child Psychology and Psychiatry Book Supplement (Vol. 4, pp. 213–233). Pergamon.
11.
Goffman, E. (2011). Instytucje totalne: O pacjentach szpitali psychiatrycznych i mieszkańcach innych instytucji totalnych [Total institutions: About patients of psychiatric hospitals and residents of other total institutions]. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
13.
Jaros, A., & Jaros, R. (2014). Czynniki ryzyka i czynniki chroniące związane z zachowaniami problemowymi – przegląd badań przeprowadzonych w Polsce [Risk and protective factors associated with problem behaviour – a review of research conducted in Poland]. In J. E. Kowalska (Ed.), Zapobieganie wykluczeniu z systemu edukacji dzieci i młodzieży nieprzystosowanej społecznie: Perspektywa pedagogiczna (pp. 103–115). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
14.
Jessor, R. (1991). Risk behavior in adolescence: A psychosocial framework for understanding and action. Journal of Adolescent Health, 12(8), 597–605. https://doi.org/10.1016/1054-1....
15.
Kalinowski, M. (1986). Z praktyki i teorii pracy profilaktycznej w środowisku wychowawczym [From the practice and theory of preventive work in the educational environment]. WSPS im. M. Grzegorzewskiej.
16.
Kamiński, A. (1974). Funkcje pedagogiki społecznej [Functions of social pedagogy]. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
17.
Kania, S. (2016). Kreowanie kultury szkoły poprzez promowanie wartości – w kierunku pozytywnej profilaktyki [Creating school culture by promoting values – towards positive prevention]. In Z. B. Gaś (Ed.), Profilaktyka zachowań ryzykownych w teorii i praktyce (pp. 71–80). Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie.
18.
Kiliszek, E. (2013). Czynniki ryzyka sprzyjające niedostosowaniu społecznemu i przestępczości nieletnich [Risk factors contributing to social maladjustment and juvenile delinquency]. Profilaktyka społeczna i resocjalizacja, 21, 165–222.
19.
Konopnicki, J. (1971). Niedostosowanie społeczne [Social maladjustment]. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
20.
Kuberska-Gaca, K., & Gaca, A. (1986). Profilaktyka niedostosowania społecznego w szkole [Prevention of social maladjustment at school]. WSiP.
22.
Mudrecka, I. (2013). Wykorzystanie koncepcji resilience w profilaktyce niedostosowania społecznego i resocjalizacji [The use of the resilience concept in the prevention of social maladjustment and resocialization]. Resocjalizacja Polska, 5, 49–61.
23.
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 maja 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich [Announcement of the Marshal of the Sejm of the Republic of Poland of 23 May 2024 on the announcement of the consolidated text of the Act on the support and resocialization of minors]. (2024, May 23). Dz.U.2024.978.
24.
Ostaszewski, K. (2006). Profilaktyka pozytywna [Positive prevention]. Świat Problemów, 3(158), 6–10.
25.
Pospiszyl, K. (1998). Resocjalizacja: Teoretyczne podstawy oraz przykłady programów oddziaływań [Resocialization: Theoretical foundations and examples of intervention programs]. Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
26.
Pytka, L. (2002). O mglistości języka pedagogiki resocjalizacyjnej [On the vagueness of the language of resocialization pedagogy]. Opieka – Wychowanie – Terapia, 1(49), 33–38.
27.
Pytka, L., & Zacharuk, T. (1995). Wielowymiarowa geneza zaburzeń przystosowania społecznego [The multidimensional genesis of social adjustment disorders]. In T. Pilch & I. Lepalczyk (Eds.), Pedagogika społeczna: Człowiek w zmieniającym się świecie (pp. 396–417). Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
29.
Rutter, M. (2009). Understanding and testing risk mechanisms for mental disorders. Child Psychology and Psychiatry, 50(1–2), 44–52. https://doi.org/10.1111/j.1469....
30.
Siemionow, J. (2011). Niedostosowanie społeczne nieletnich: Działania, zmiana, efektywność [Social maladjustment of minors: actions, change, effectiveness]. Difin.
31.
Spionek, H. (1956). Trudności wychowawcze i przestępczość nieletnich [Educational difficulties and juvenile delinquency]. Zakład im. Ossolińskich.
32.
Stankowski, A. (2002). Determinanty środowiskowe niedostosowania społecznego dzieci i młodzieży [Environmental determinants of social maladjustment in children and adolescents]. Wydawnictwo Naukowe i Artystyczne GNOME.
33.
Szulc, M., & Pawlewicz, P. (2015). Potrzeba poszukiwania doznań u młodzieży niedostosowanej społecznie [The need to seek experiences among socially maladjusted youth]. Edukacja Dla Bezpieczeństwa, 4(29), 335–348.
34.
Szymańska, J., & Zamecka, J. (2002). Przegląd koncepcji i poglądów na temat profilaktyki [Review of concepts and views on prevention]. In G. Świątkiewicz (Ed.), Profilaktyka w środowisku lokalnym (pp. 19–32). Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii.
35.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy [Act of 25 February 1964, Family and Guardianship Code]. (1964, February 25). Dz.U.1964.9.59.
36.
Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich [Act of 9 June 2022 on supporting and resocialising minors]. (2022, June 9). Dz.U.2022.1700.
37.
Werner, E. E. (2000). Protective factors and individual resilience. In J. P. Shonkoff & S. J. Meisels (Eds.), Handbook of early child intervention (2nd ed., pp. 115–132). Cambridge University Press.
38.
Wirkus, Ł. (2020). Struktura rodziny a proces niedostosowania społecznego nieletnich [Family structure and the process of social maladjustment of minors]. Resocjalizacja Polska, 20, 267–281. DOI: http://dx.doi.org/10.22432/pjs....
39.
Woynarowska, B. (2007). Edukacja zdrowotna: Podręcznik akademicki [Health education: Academic textbook]. Wydawnictwo Naukowe PWN.
40.
Wysocka, E. (2006). Wybrane problemy diagnozy niedostosowania społecznego: Obszary, modele, zasady i sposoby rozpoznawania zjawiska [Selected problems of diagnosing social maladjustment: Areas, models, principles, and methods of recognizing the phenomenon]. Chowanna, 2, 7–37. https://doi.org/10.31261/CHOWA....
Finansowane ze środków:
Projekt rozwoju praktyk wydawniczych i edytorskich oraz ich wpływu na utrzymanie się w obiegu międzynarodowym czasopisma został sfinansowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Projekt obejmował następujące działania: modernizację strony internetowej czasopisma, wdrożenie systemu submisji artykułów oraz wdrożenie menedżera bibliografii, wdrożenie systemu antyplagiatowego, wprowadzenie automatycznego systemu informowania członków społeczności akademickiej, a także tłumaczenie artykułów na język angielski. Kwota środków finansowych stanowiących pomoc przyznaną w ramach programu „Rozwój czasopism naukowych" na podstawie umowy nr RCN/SN/0666/2021/1 z dnia 22.12.2022 roku wyniosła 79 890, 96 zł. Szczegółowy opis realizowanych działań znajduje się w zakładce "Źródła finansowania"
© 2006-2026 Journal hosting platform by Bentus
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
