Cel. Celem opracowania było ukazanie elastyczności poznawczej jako kluczowego zasobu samoregulacyjnego w procesie resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie, ze szczególnym uwzględnieniem jej roli moderującej relację między dogmatyzmem poznawczym a dystansem społecznym. W odróżnieniu od analiz porównawczych przedstawionych we wcześniejszym artykule autora, niniejszy tekst koncentruje się na mechanizmach regulacyjnych leżących u podstaw zróżnicowanego funkcjonowania społecznego i poznawczego młodzieży funkcjonującej w odmiennych kontekstach wychowawczych. Metody i materiały. Badaniem objęto 148 osób – młodzież ze szkół średnich oraz wychowanków placówek resocjalizacyjnych. Zastosowano Skalę Pomiaru Otwartego i Elastycznego Myślenia (POEM) oraz zmodyfikowaną Skalę Dystansu Społecznego Bogardusa, uwzględniającą hierarchiczne role społeczne charakterystyczne dla subkultur młodzieżowych. Analizy obejmowały statystyki opisowe, analizę klastrową metodą k-średnich oraz modele regresji liniowej i analizy moderacji. Wyniki i wnioski. Wyodrębniono trzy profile funkcjonowania poznawczo-społecznego. Kluczowym wynikiem było wykazanie, że w grupie o umiarkowanym poziomie dogmatyzmu otwartość na fakty pełni funkcję bufora, osłabiając związek między dogmatyzmem a dystansem społecznym. Na tej podstawie zaproponowano Model Elastycznego Myślenia i Hierarchii Społecznej (MEHS), zgodnie z którym elastyczność poznawcza stanowi mechanizm kompensacyjny umożliwiający redukcję barier społecznych w warunkach funkcjonowania w strukturach hierarchicznych. Uzyskane wyniki wskazują na zasadność ukierunkowania oddziaływań resocjalizacyjnych i edukacyjnych na rozwój elastyczności poznawczej jako istotnego zasobu samoregulacyjnego.